Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng thế nào đến doanh nghiệp xuất nhập khẩu và cách quản trị rủi ro

Doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, bán hàng ra nước ngoài hay vay vốn bằng ngoại tệ đều có chung một rủi ro: tỷ giá. Chỉ vài phần trăm biến động có thể làm thay đổi đáng kể lợi nhuận, đặc biệt với doanh nghiệp có biên lợi nhuận mỏng.

Tỷ giá được hình thành thế nào?

Tỷ giá USD/VND cho biết cần bao nhiêu đồng để đổi một đô la Mỹ. Ở Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm hằng ngày; các ngân hàng thương mại giao dịch trong một biên độ quanh mức này. Các yếu tố chính tác động đến tỷ giá:

• Cung cầu ngoại tệ: xuất khẩu, kiều hối, vốn đầu tư nước ngoài làm tăng cung; nhập khẩu, trả nợ nước ngoài làm tăng cầu.
• Chênh lệch lãi suất giữa trong nước và quốc tế, xem lãi suất điều hành.
• Chênh lệch lạm phát: nước có lạm phát cao hơn thường chịu áp lực mất giá về dài hạn, xem lạm phát.
• Biến động của đồng USD trên thị trường quốc tế và tâm lý thị trường.

Ba loại rủi ro tỷ giá

1. Rủi ro giao dịch

Phát sinh từ các khoản thu, chi bằng ngoại tệ trong tương lai. Ví dụ giả định: doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu 1 triệu USD mỗi năm. Nếu tỷ giá tăng từ 25.000 lên 26.250 đồng/USD (tăng 5%), chi phí nguyên liệu tăng 1,25 tỷ đồng mà giá bán chưa kịp điều chỉnh.

2. Rủi ro nợ ngoại tệ

Doanh nghiệp vay 500.000 USD. Với cùng mức tăng tỷ giá trên, dư nợ quy đổi tăng từ 12,5 tỷ lên 13,125 tỷ đồng, tức tăng 625 triệu đồng dù chưa vay thêm đồng nào. Phần chênh lệch này được ghi nhận là lỗ tỷ giá, làm giảm lợi nhuận.

3. Rủi ro kinh tế (cạnh tranh)

Tỷ giá thay đổi làm thay đổi vị thế cạnh tranh: đối thủ nhập khẩu từ nước có đồng tiền mất giá mạnh có thể bán rẻ hơn. Loại rủi ro này khó đo nhưng ảnh hưởng dài hạn.

Xuất khẩu, nhập khẩu và vị thế ròng

Doanh nghiệp	VND mất giá	VND lên giá
Thuần xuất khẩu, chi phí trong nước	Có lợi	Bất lợi
Thuần nhập khẩu, bán trong nước	Bất lợi	Có lợi
Nhập nguyên liệu để xuất khẩu	Tác động một phần bù trừ	Tác động một phần bù trừ
Có nợ vay ngoại tệ lớn	Bất lợi	Có lợi

Bước đầu tiên của quản trị rủi ro là lập bảng vị thế ngoại tệ theo tháng: dự kiến thu ngoại tệ, dự kiến chi ngoại tệ, nợ đến hạn. Phần chênh lệch ròng mới là phần thực sự chịu rủi ro.

Công cụ phòng ngừa phổ biến

Công cụ	Cách hoạt động	Lưu ý
Cân đối tự nhiên	Khớp các khoản thu và chi cùng loại ngoại tệ, cùng thời điểm	Chi phí thấp nhất, nên làm đầu tiên
Hợp đồng kỳ hạn	Chốt tỷ giá mua hoặc bán ngoại tệ cho một ngày trong tương lai	Chắc chắn về chi phí, nhưng mất cơ hội nếu tỷ giá đi theo hướng có lợi
Hoán đổi ngoại tệ	Trao đổi hai đồng tiền và cam kết đổi ngược lại sau một thời gian	Dùng cho nhu cầu vốn ngắn hạn bằng ngoại tệ
Quyền chọn	Quyền (không phải nghĩa vụ) mua hoặc bán ngoại tệ ở mức giá định trước	Phải trả phí, giữ được cơ hội hưởng lợi
Điều khoản giá trong hợp đồng	Điều chỉnh giá bán theo biến động tỷ giá vượt ngưỡng	Cần sức mạnh thương lượng với khách hàng

Các sản phẩm phái sinh ngoại tệ được cung cấp bởi ngân hàng thương mại có chức năng phù hợp; doanh nghiệp nên làm việc với ngân hàng để hiểu rõ chi phí, điều kiện và hồ sơ cần thiết.

Xây dựng chính sách quản trị rủi ro tỷ giá

1. Xác định vị thế ngoại tệ ròng theo tháng cho 6–12 tháng tới.
2. Đặt mức rủi ro chấp nhận được: ví dụ lợi nhuận không giảm quá một tỷ lệ nhất định nếu tỷ giá biến động 5%.
3. Quyết định tỷ lệ phòng ngừa cho từng kỳ hạn (thường phòng ngừa nhiều hơn cho kỳ gần).
4. Đưa kịch bản tỷ giá vào kế hoạch tài chính năm.
5. Rà soát định kỳ, không đầu cơ tỷ giá.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nhỏ có cần phòng ngừa tỷ giá?

Nếu khoản thu, chi ngoại tệ chiếm tỷ trọng lớn so với lợi nhuận, có. Bắt đầu từ cân đối tự nhiên và điều khoản giá trong hợp đồng, trước khi dùng công cụ phái sinh.

Đọc tiếp

• Các chỉ số kinh tế vĩ mô cần biết
• Lãi suất điều hành tác động đến nền kinh tế như thế nào?
• Quản trị dòng tiền doanh nghiệp