Lương gross và lương net: đọc hiểu phiếu lương và các khoản khấu trừ

“Lương 20 triệu” có thể là hai con số rất khác nhau tùy đó là lương gross hay lương net. Người đi làm nên hiểu rõ phiếu lương của mình để kiểm tra đúng sai, lập ngân sách sát thực tế và so sánh chính xác các lời mời làm việc.

Những điểm chính

Gross là tổng thu nhập trước khấu trừ; net là số tiền thực nhận.
Khấu trừ thường gồm phần bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng và thuế thu nhập cá nhân (nếu có).
Chi phí doanh nghiệp bỏ ra cho một nhân sự cao hơn lương gross.
Luôn lập ngân sách cá nhân dựa trên lương net.

Gross, net và tổng chi phí nhân sự

Khái niệm	Ý nghĩa
Lương gross	Tổng thu nhập theo hợp đồng: lương, phụ cấp, các khoản thu nhập khác trước khấu trừ
Lương net	Số tiền thực nhận vào tài khoản sau khi trừ các khoản bắt buộc
Tổng chi phí doanh nghiệp	Lương gross cộng phần bảo hiểm và các khoản doanh nghiệp đóng thêm cho người lao động

Lương net = Lương gross − Bảo hiểm bắt buộc (phần người lao động) − Thuế thu nhập cá nhân (nếu có) − Các khoản khấu trừ khác

Tỷ lệ đóng bảo hiểm, mức giảm trừ và biểu thuế được quy định trong văn bản pháp luật và có thể thay đổi theo thời gian. Bài viết này giải thích cấu trúc; khi cần con số chính xác, hãy tra cứu quy định hiện hành hoặc hỏi bộ phận nhân sự, kế toán.

Đọc hiểu phiếu lương

Một phiếu lương thường có ba phần:

Thu nhập: lương cơ bản theo ngày công thực tế, phụ cấp (ăn trưa, đi lại, trách nhiệm), làm thêm giờ, thưởng, hoa hồng.
Khấu trừ: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp phần người lao động; thuế thu nhập cá nhân tạm khấu trừ; các khoản khác như tạm ứng, đoàn phí (nếu có).
Thực nhận: thu nhập trừ khấu trừ.

Những điểm nên tự kiểm tra mỗi tháng

Số ngày công, giờ làm thêm có khớp với chấm công không.
Mức lương làm căn cứ đóng bảo hiểm ghi trong phiếu lương, hợp đồng.
Các khoản thưởng, phụ cấp có đúng chính sách công ty không.
Thông tin người phụ thuộc đã đăng ký (nếu có) đã được áp dụng chưa.

So sánh hai lời mời làm việc

Khi một nơi đưa mức lương gross và nơi khác đưa mức lương net, đừng so trực tiếp hai con số. Hãy quy về cùng một cơ sở, thường là lương net, và xem thêm các yếu tố:

Yếu tố	Cần hỏi
Cơ sở đóng bảo hiểm	Đóng trên toàn bộ lương hay chỉ một phần? Ảnh hưởng quyền lợi bảo hiểm sau này
Thưởng	Thưởng tháng 13, thưởng hiệu suất có cam kết hay tùy kết quả?
Phúc lợi	Bảo hiểm sức khỏe bổ sung, đào tạo, ngày nghỉ
Lộ trình tăng lương	Đánh giá bao lâu một lần, theo tiêu chí nào?

Lương net cao hơn ở thời điểm hiện tại chưa chắc tốt hơn nếu cơ sở đóng bảo hiểm thấp, vì điều này ảnh hưởng quyền lợi bảo hiểm, hưu trí về lâu dài.

Góc nhìn của doanh nghiệp

Với chủ doanh nghiệp, chi phí một nhân sự bằng lương gross cộng phần bảo hiểm doanh nghiệp đóng và các chi phí phúc lợi khác. Khi lập ngân sách nhân sự, cần tính theo tổng chi phí này chứ không phải lương thỏa thuận. Xem xây dựng quy chế lương thưởng và lập kế hoạch tài chính và ngân sách.

Dùng lương net để lập ngân sách

Ngân sách cá nhân luôn dựa trên số tiền thực nhận. Với thu nhập không đều (thưởng, hoa hồng), hãy lập ngân sách theo phần lương cố định và dùng phần biến đổi cho tiết kiệm, trả nợ. Xem quy tắc 50/30/20 và quản lý tài chính cá nhân từ A đến Z.

Câu hỏi thường gặp

Lương tăng nhưng thực nhận tăng ít hơn, vì sao?

Do các khoản khấu trừ tính theo tỷ lệ trên thu nhập; với thuế thu nhập cá nhân lũy tiến, phần thu nhập tăng thêm có thể chịu thuế suất cao hơn. Hãy so sánh mức tăng net, đồng thời so với lạm phát để biết thu nhập thực có tăng không.

Thắc mắc về khấu trừ thì hỏi ai?

Bộ phận nhân sự, kế toán của công ty là đầu mối đầu tiên. Với câu hỏi về quy định, có thể liên hệ cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan thuế.

Đọc tiếp

Bài viết mang tính kiến thức tham khảo, không phải tư vấn thuế hay lao động. Tỷ lệ, mức khấu trừ cụ thể theo quy định hiện hành.