Đọc báo cáo tài chính trước khi mua cổ phiếu: 6 điểm cần xem

Mua cổ phiếu là mua một phần doanh nghiệp. Vậy mà nhiều người quyết định chỉ dựa trên tin đồn, biểu đồ giá hoặc lời giới thiệu. Bạn không cần là chuyên gia phân tích để tránh phần lớn những doanh nghiệp có vấn đề; chỉ cần biết nhìn vào 6 điểm trong báo cáo tài chính.

Nếu chưa quen với ba báo cáo chính, hãy đọc trước bài đọc hiểu báo cáo tài chính doanh nghiệp.

Điểm 1: Doanh thu tăng trưởng thế nào?

Xem doanh thu thuần qua 3–5 năm và so với doanh nghiệp cùng ngành. Tăng trưởng đều đặn đáng tin hơn tăng đột biến một năm. Hãy tìm hiểu doanh thu tăng nhờ bán được nhiều hơn, tăng giá, hay nhờ mua thêm công ty khác; mỗi nguồn có độ bền khác nhau.

Điểm 2: Biên lợi nhuận có giữ được không?

Biên lợi nhuận gộp ổn định hoặc tăng cho thấy doanh nghiệp có lợi thế về giá hoặc chi phí. Biên gộp giảm liên tục thường là dấu hiệu cạnh tranh gay gắt. Cách tính và ý nghĩa của các loại biên lợi nhuận có trong bài các chỉ số tài chính quan trọng.

Điểm 3: Lợi nhuận có thành tiền không?

So lợi nhuận sau thuế với dòng tiền từ hoạt động kinh doanh trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Qua nhiều năm, hai con số nên xấp xỉ nhau.

Năm	Lợi nhuận sau thuế	Dòng tiền kinh doanh
Doanh nghiệp X – năm 1	100	110
Doanh nghiệp X – năm 2	120	125
Doanh nghiệp Y – năm 1	100	(40)
Doanh nghiệp Y – năm 2	130	(60)

Doanh nghiệp Y báo lãi tăng nhưng dòng tiền kinh doanh âm hai năm liền. Cần xem phải thu, hàng tồn kho có tăng bất thường không, và doanh nghiệp đang lấy tiền từ đâu để hoạt động.

Điểm 4: Nợ vay ở mức nào?

• Nợ vay so với vốn chủ sở hữu: càng cao, lợi nhuận càng nhạy với biến động kinh doanh và lãi suất.
• Khả năng trả lãi: lợi nhuận trước lãi vay và thuế chia cho chi phí lãi vay. Con số thấp nghĩa là phần lớn lợi nhuận đang dùng để trả lãi.
• Lịch đáo hạn: thuyết minh báo cáo tài chính cho biết khoản vay nào đến hạn trong 12 tháng tới.

Điểm 5: Phải thu và hàng tồn kho có phình to?

Phải thu và tồn kho tăng nhanh hơn doanh thu có thể là dấu hiệu bán chịu dễ dãi, khó thu nợ, hoặc hàng chậm tiêu thụ. Đây cũng là nguyên nhân thường gặp khiến lợi nhuận không thành tiền ở điểm 3. Xem thêm khái niệm chu kỳ tiền mặt trong bài quản trị dòng tiền doanh nghiệp.

Điểm 6: Ý kiến kiểm toán và thuyết minh

Với báo cáo năm đã kiểm toán, đọc phần ý kiến kiểm toán viên. Ý kiến ngoại trừ, trái ngược hoặc từ chối đưa ra ý kiến đều cần tìm hiểu lý do. Trong thuyết minh, chú ý giao dịch với bên liên quan, các khoản đầu tư, cho vay ngoài ngành, và thay đổi chính sách kế toán.

Bảng kiểm tra nhanh

Câu hỏi	Tín hiệu tốt	Tín hiệu cần cảnh giác
Doanh thu 3–5 năm	Tăng đều, giải thích được	Tăng đột biến hoặc giảm liên tục
Biên lợi nhuận gộp	Ổn định hoặc tăng	Giảm qua nhiều năm
Lợi nhuận so với dòng tiền kinh doanh	Xấp xỉ nhau	Dòng tiền âm kéo dài
Nợ vay	Vừa phải, trả lãi thoải mái	Cao, vay ngắn hạn tài trợ dài hạn
Phải thu, tồn kho	Tăng tương ứng doanh thu	Tăng nhanh hơn doanh thu
Kiểm toán, thuyết minh	Chấp nhận toàn phần, minh bạch	Ý kiến ngoại trừ, nhiều giao dịch bên liên quan

Sau 6 điểm: giá có hợp lý không?

Doanh nghiệp tốt chưa chắc là khoản đầu tư tốt nếu mua với giá quá cao. Sau khi kiểm tra sức khỏe tài chính, bước tiếp theo là so sánh giá với giá trị, bằng các bội số như P/E hoặc phương pháp chiết khấu dòng tiền, xem định giá doanh nghiệp. Và đừng dồn toàn bộ vốn vào một mã, xem đa dạng hóa danh mục đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Lấy báo cáo tài chính ở đâu?

Doanh nghiệp niêm yết công bố báo cáo trên website của mình (mục quan hệ cổ đông) và trên trang của sở giao dịch chứng khoán. Ưu tiên bản gốc thay vì số liệu tóm tắt trên mạng xã hội.

Có cần đọc báo cáo quý không?

Báo cáo quý giúp phát hiện xu hướng sớm, nhưng nên so với cùng quý năm trước để loại bỏ yếu tố mùa vụ. Quyết định dài hạn nên dựa nhiều hơn vào báo cáo năm đã kiểm toán.

Đọc tiếp

• Đọc hiểu báo cáo tài chính doanh nghiệp
• Các chỉ số tài chính quan trọng
• Định giá doanh nghiệp: DCF, P/E, EV/EBITDA